Nebula Nedir ve Nasıl Oluşur?

By Burak Atan

Nebula ayrıca Bulutsu olarak da adlandırılmaktadır. Uzayda bulunan geniş alanlara yayılmış gazlar, toz, Hidrojen, Helyum ve diğer iyonize gazlardan oluşan yapıdır. Yıldızlar arasında bulunan boşluklarda yer alan ve yıldızların yaydıkları ışık enerjisi ile görünür hale gelen yoğun gaz ve toz bulutları, galaksilerin temel bileşenlerindendir.

Rozet Bulutsusu‘nun yakın çekim görüntüsü. Kırmızı rengi veren hidrojen’dir. (Telif : Wikipedia)

20. yüzyıla kadar gökbilimciler bulutsu terimini, Dünya’dan gözlemlenen parlayan, bulut benzeri herhangi bir nesneyi tanımlamak için kullandılar. Günün teleskopları bu nesneler hakkında çok az ayrıntı ortaya çıkardı, ancak gökbilimciler bu bulutsuların farklı şekillerde olduğunu bilecek kadar görebiliyorlardı. Bazılarına spiral bulutsu adı verildi; diğerleri ise eliptik bulutsu olarak adlandırıldı. Sonra, 1920’lerde, Amerikalı gökbilimci Edwin Hubble, o zamanın en güçlü teleskopunu kullanarak, belirsiz olduğuna inanılan birçok nesnenin aslında galaksiler olduğunu keşfetti. Andromeda bulutsusu olarak adlandırılan gökcisminin aslında sarmal bir galaksi olduğunu fark etmiştir.

Dünya’ya 2,5 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan Andromeda Galaksisi’nin görüntüsü. (Telif : Wikipedia)

Bir Nebula oluşmadan önce bir yıldızdır. Bu yıldız büyüdükten sonra ya beyaz cüce ya nötron yıldızı ya da bir karadelik olur. Fakat bütün yıldızlar bunlardan biri olmadan önce kırmızı süperdev haline gelir. Bu yıldızlar çok büyük oldukları için içten gelen basınç ve yüksek sıcaklığın etkisiyle uzay boşluğuna gaz salarlar. Bu gaz püskürmeleri oldukça büyük ve hızlıdır. Daha sonraları bu gazlar yakınlaşarak bir gaz bulutu oluştururlar. Bu gaz bulutunun sıcaklığı 15.000 °C den fazladır. Bu sıcaklık ve çeşitli basınçlar oradaki gazlar ile birleşerek füzyon reaksiyonu başlatırlar. Bu füzyon reaksiyonu yeni bir yıldızın ilk temelleridir. Daha sonra o minik yıldızlar büyür ve anakol yıldızına dönüştüğü zaman ana yıldız kadar olmasa da gaz püskürtmesi yaparlar. Bu gaz püskürtmesi sonucunda ise nebula oluşmaktadır.

Helis Bulutsusunun, Spitzer Uzay Teleskobu tarafından Ultraviyole ve Kızılötesi dalga boylarında çekilen görüntüsü. (Telif : Spitzer Space Telescope)

Yıldız oluşumu ise bulutun içerisindeki tozlar ve gazlar oldukça geniş alanlara yayılmaktadır, ancak yerçekimi yavaş yavaş gaz ve toz yığınını bir araya getirmeye başlar. Bu kümeler büyüdükçe yerçekimi daha da güçlü bir hale gelir. Sonunda, toz ve gaz yığını o kadar büyük olur ki kendi yerçekiminden dolayı çöker. Çöküş, bulutun ortasındaki malzemenin ısınmasına neden olur ve çekirdek oluşturur. Bu oluşan sıcak çekirdek yeni bir yıldızın başlangıç evresidir.

Dünya’ya en yakın yıldız doğum merkezi olan Orion Bulutsusunun görüntüsü. (Telif : Hubble Space Telescope)

Dünya’ya en yakın yıldız fabrikası ise yaklaşık 1.500 ışık yılı uzaklıkta bulunan Orion Bulutsusu’dur. Bulutsular şekillerine göre bazı türlere ayrılırlar, bunlar; karanlık bulutsular, yansıma bulutsuları, salma bulutsuları, gezegenimsi bulutsular ve süpernova kalıntılarıdır.

 

“Astronomi bize doğadaki önemsizliğimizi öğretti.” – Ralph Waldo Emerson

 

Kaynaklar ;  

https://spaceplace.nasa.gov/nebula/en/

https://www.universetoday.com/61103/what-is-a-nebula/

https://www.bilimselveri.com/2019/04/nebula-bulutsu-nedir.html

https://www.kozmikanafor.com/bulutsu-nedir/

https://tr.wikipedia.org/wiki/Nebula

https://tr.wikipedia.org/wiki/Orion_Bulutsusu

https://en.wikipedia.org/wiki/Nebula

Ayrıca gibi olabilir

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezler kullanmaktadır. Bu konuda iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz devre dışı bırakabilirsiniz. Kabul et Daha Fazlası

Çerez Kullanımı