Jüpiter’in Büyük Kırmızı Lekesi Nedir?

By Burak Atan

Büyük Kırmızı Leke, Jüpiter gezegeninde yer alan antisiklonik (yüksek basınçlı) bir fırtınadır. Jüpiter’in ekvatorunun 22 derece güneyinde bulunur  ve 350 yıldan beri devam etmektedir. Jüpiter’in büyük kırmızı lekesi ilk olarak 1664 yılında Robert Hooke tarafından gözlemlendi. Bu lekenin içerisine 1-2 adet Dünya sığabilir ve amatör gökbilimcilerin kullandıkları teleskoplar ile kolayca görülebilecek kadar büyüktür. Büyük kırmızı lekenin genişliği yaklaşık 40.000 kilometre’dir.  Büyük kırmızı lekenin bu fotoğrafı, 25 Şubat 1979 tarihinde Voyager 1 uzay aracı tarafından 9,2 milyon km uzaklıktan elde edildi. Büyük kırmızı lekenin hemen altında bulunan küçük beyaz fırtınanın boyutu ise Dünya’nın çapına eşittir.

Büyük kırmızı leke’nin 1979 yılında Voyager 1 uzay aracı tarafından çekilen görüntüsü. (Telif : Vikipedi)

2016 yılında Jüpiter’in etrafında kutupsal bir yörüngeye giren Juno uzay aracı, 11 Temmuz 2017’de jüpiter’e yakın yaklaşımı üzerine büyük kırmızı noktanın üzerinden uçarak, fırtınanın birkaç görüntüsünü yaklaşık 8.000 kilometre mesafeden çekti. Juno misyonu süresince, uzay aracı Jüpiter’in atmosferinin, özellikle de büyük kırmızı Lekesinin kompozisyonunu ve evrimini incelemeye devam edecek. Büyük kırmızı leke saat yönünün tersine 6 Dünya gününde dönmektedir. Kızılötesi veriler uzun zamandır büyük kırmızı lekenin gezegendeki diğer bulutların çoğundan daha soğuk olduğunu ve bu fırtınanın bulut tepelerinin diğer bulut tepelerinden 8 kilometre daha yüksekte olduğunu göstermiştir. Lekenin zirvesinin kenarındaki bulutlarda yaklaşık 432 km/s hızda rüzgarlar esmektedir.

Juno uzay aracı tarafından 11 Temmuz 2017 tarihinde çekilen büyük kırmızı lekenin fotoğrafı. (Telif : Vikipedi)

Büyük Kırmızı Nokta’nın kırmızımsı rengine neyin neden olduğu bilinmemektedir. Laboratuar deneyleri tarafından desteklenen hipotezler, rengin amonyum hidrosülfürün güneş’in ultraviyole ışınlarından ve kırmızımsı bir malzeme olarak adlandırılan organik bileşik asetilenin oluşturduğu kimyasal ürünlerden kaynaklanabileceğini varsaymaktadır. Bileşiklerin yüksek rakımı, Büyük Kırmızı Noktanın renklenmesine de katkıda bulunabilir. Büyük Kırmızı Lekenin rengi, neredeyse tuğla kırmızısından, soluk somon veya hatta beyaza kadar büyük ölçüde değişmektedir. Lekenin bulunduğu kemer parlak beyaz olduğunda, leke karanlık olma eğilimindedir. Lekenin karanlık olduğu veya ışığın düzensiz aralıklarla meydana geldiği bu dönemler; 1961–1966, 1968–1975, 1989–1990 ve 1992-1993 dönemlerinde karanlıktı.

Hubble Uzay Teleskobu tarfından çekilen karşılaştırma görüntüsü. (Telif : Hubble Space Telescope)

Büyük kırmızı leke uzun zamandır küçülmeye devam etmektedir. Hubble Uzay Teleskobu tarafından çekilen üstteki karşılaştırma görüntüsünde lekenin boyutları verilmiştir. Leke, 1995 yılında çekilen fotoğrafta 21.000 km’lik bir çapa sahip. 2009 yılında çekilen fotoğrafta 18.000 km’lik bir çapa sahip. 2014 yılında çekilen fotoğrafta ise sadece 16.000 km’lik bir çapa sahiptir.

 

“Uzay sonsuzluğa zaman koymaktır.” – Joseph Joubert

 

Kaynaklar ;

https://www.nasa.gov/feature/goddard/jupiter-s-great-red-spot-a-swirling-mystery

https://en.wikipedia.org/wiki/Great_Red_Spot

http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/ask/91-What-is-the-Great-Red-Spot-on-Jupiter

https://phys.org/news/2016-07-big-jupiter-great-red.html

https://www.universetoday.com/47345/jupiters-red-spot/

https://tr.wikipedia.org/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_K%C4%B1rm%C4%B1z%C4%B1_Leke

https://www.spacetelescope.org/images/heic1410b/

Ayrıca gibi olabilir

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezler kullanmaktadır. Bu konuda iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz devre dışı bırakabilirsiniz. Kabul et Daha Fazlası

Çerez Kullanımı