Galaksi Türleri Nelerdir?

By Burak Atan

Galaksi, kütle çekim kuvvetiyle birbirine bağlı yıldızlaryıldızlararası gaz, toz  ve karanlık maddeden oluşan sistemdir. Galaksiler “Hubble” düzeni olarak adlandırılan yaygın bir biçimsel sınıflandırmaya göre türlere ayrılırlar. Bu sınıflandırma tümüyle galaksilerin gözle görülen biçimlerine dayanmaktadır. Gelin sonsuz uzayda bulunan galaksi türlerine birlikte bakalım…

  • Sarmal Galaksiler ;

Evrendeki galaksilerin çoğu sarmal galaksilerdir. Sarmal galaksiler, genellikle daha yaşlı yıldızlardan meydana gelir. Sarmal galaksiler adlarını yıldızların oluştuğu kollarına borçuludurlar. Sarmal galaksilerde kollar, merkezden dışa doğru spiral biçiminde açılırlar. Yıldızlar gibi kollar da merkez çevresinde sabit açısal hızla dönmektedirler. İçinde bulunduğumuz Samanyolu Galaksisi çubuklu sarmal yapıda bir galaksidir. Yaklaşık 200 milyar yıldız içermektedir ve kütlesi Güneş’inkinin yaklaşık 600 milyar katıdır. İçerdiği yıldızların büyük çoğunluğu galaksi diskinin merkezinde toplanmıştır.

Messier 101 – Sarmal Galaksi (Telif : NASAESACFHTNOAO)

  • Çubuklu Sarmal Galaksi ;

Çubuklu sarmal galaksi ya da çubuklu sarmal gök ada, olağan bir sarmal galaksiden farklı olarak merkezinde çubuk biçiminde bir yıldız topluluğuna sahiptir. Ayrıca sarmal kolları bu çubuğun uçlarından uzanırlar. Hâlbuki çubuksuz sarmal galaksilerinde doğrudan merkezden çıkarlar. Hubble düzenine göre çubuklu sarmal galaksiler SB ile gösterilirler ve kollarının açıklıklarına göre üç altsınıfa ayrılırlar: SBa, SBb ve SBc. 2005 yılında Spitzer Uzay Teleskobundan elde edilen verilere göre galaksimiz Samanyolu‘nun da bir çubuklu sarmal galaksi olduğuna dair iddialar ağırlık kazanmıştır.

NGC 1300 – Çubuklu Sarmal Galaksi (Telif : Hubble Heritage TeamESANASA)

  • Eliptik Galaksiler ;

Eliptik galaksiler görüş açısından bağımsız olarak, gerçekten elips biçimine sahip galaksilerdir. Hubble düzenine göre eliptik galaksiler daire biçimine yakınlıktan aşırı ovalliğe kadar uzanan bir yelpaze içinde kodlanır ya da adlandırılırlar. Bu yelpaze içinde daire biçimine en yakın eliptik galaksiler E0 olarak, en basık ya da en oval olanlar ise E7 olarak adlandırılır. Genellikle küçük yapılı, nispeten yıldızlararası maddesi fazla olmayan galaksilerdir. Bu galaksilerde yeni yıldız doğum oranı çok düşüktür, yani yıldız doğumlarının durduğu veya en aza indiği galaksiler olarak düşünülebilirler; dolayısıyla açık kümelere çok az derecede sahiptirler. Bu galaksiler, ortak kütleçekim merkezini esas alan, rastgele sayılabilecek yörüngelerde dönen evrimleşmiş yaşlı yıldızların çoğunlukta olduğu galaksilerdir.

Messier 87 – Eliptik Galaksi (Telif : Adam BlockMt. Lemmon SkyCenterU. Arizona)

  • Cüce Galaksiler ;

Geniş eliptik ve sarmal galaksilerin ününe karşılık evrendeki galaksilerin çoğunun cüce galaksiler oldukları görülmektedir. Bu mini galaksiler Samanyolu Galaksisi’nın % 1’i kadar olup yalnızca birkaç milyon yıldız içerirler. Kısa zaman önce yalnızca 100 parsek genişliğindeki “aşırı yoğun galaksi”ler keşfedilmiştir. Cüce galaksilerin çoğu daha büyük bir galaksinin uydusu durumundadır. Samanyolu Galaksisi’nın bilinen böyle 12 kadar uydu galaksisi olup, keşfedilmeyi bekleyen 300-500 “uydu galaksi”si daha olduğu tahmin edilmektedir. Cüce galaksiler eliptik, sarmal ya da düzensiz galaksi sınıflarında sınıflandırılabilirler. Fakat “eliptik cüce galaksiler” büyük eliptik galaksilere pek fazla benzemediklerinden “cüce küresel galaksiler” olarak adlandırılırlar. Kısa zaman önce keşfedilen iki cüce galaksinin her birinin kütlesinin 10 milyon güneş kütlesi kadar olduğunun saptanması galaksilerin büyük kısmının karanlık maddeden oluştuğu varsayımını desteklemektedir.

NGC 1569 – Cüce Düzensiz Galaksi (Telif : NASAESAHubble Mirası ( Stscı AURA))

  • Düzensiz Galaksiler ;

Adından da anlaşılabileceği gibi bu tip galaksilerin şekilleri düzensizdir. Düzensiz Galaksiler gaz, toz, yıldızlar, bulutsu oluşumlardan, nötron yıldızlarından, kara deliklerden ve tüm galaksilerde ortak olan elementlerden oluşur. Düzensiz Galaksiler IO ve IM olarak iki sınıfa ayrılır. IM galaksileri, en sık bulunan düzensiz galaksiler arasında meydana gelir ve sarmal gökada kollarının izi görülebilir. IO galaksileri ise tamamen rastgeledir ve “kaotik” olarak da isimlendirilir. Bilinen gökadaların yaklaşık %20’si Düzensiz Galaksi olarak tanımlanmıştır. Dünya’dan en iyi görülebilen Düzensiz Galaksi, Küçük Macellan Bulutu’dur.

Küçük Macellan Bulutu – Düzensi Galaksi (Telif : Josch HambschRobert Gendler)

  • Halkalı Galaksiler ;

Halkalı Gökada halka benzeri görünümlü gökadadır. Halka; büyük, nispeten genç, çok parlak mavi yıldızlardan oluşmaktadır. Merkezi bölgede nispeten küçük aydınlık madde bulunur. Bazı gökbilimciler halkalı gökadanın; küçük bir gökadanın, büyük bir gökada içine geçmesiyle oluştuğuna inanır. Çünkü pek çok gökadanın büyük bölümü uzay boşluğudur ve yıldızlar arasında gerçek bir çarpışma çok nadir yaşanır. Bir başka düşünceye göre bu halkalar, bazı gökadalar etrafındaki harici yığılmanın etkisiyle oluşmuştur. Halkalı gökada ve kutup-halkalı gökada arasında da bir bağlantı olabilir.

Hoag’ın Nesnesi – Halaklı Galaksi (Telif : NASAESAHubbleİşleme: Benoit Blanco)

  • Merceksi Galaksiler ;

Merceksi galaksi, bir eliptik galaksi ile sarmal galaksi arasında geçiş durumunda bulunan galaksi. S0 galaski tipinde olurlar. Estetik bir bakış açısıyla bunlar, sarmal kollardan yoksun olan sarmal galaksilere benzerler. Bununla birlikte bunların bir çekirdek ve halkası olur. Ancak bu çekirdek, standart sarmal galaksilerinkilere kıyasla çok daha önemli büyüklükte olmaktadır.

NGC 5866 – Merceksi Galaksi (Telif : NASA, ESA, and The Hubble Heritage Team (STScI/AURA))

 

“Uzay herkes içindir. Sadece bilim veya matematik alanındaki birkaç kişi için veya seçkin bir astronot grubu için değil. Bu bizim yeni sınırımız ve uzay hakkında bilgi sahibi olmak herkesin hakkı.” – Christa McAuliffe

 

Kaynaklar ;

https://www.wikizeroo.org/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvR2FsYWtzaQ

https://bilgihanem.com/gokada-galaksi-nedir/

http://www.astronomievi.com/galaksiler/galaksi-nedir-galaksiler-nasil-olusur/

https://www.uzay.co/galaksi-turleri-nelerdir/

https://www.wikizeroo.org/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvTWVyY2Vrc2lfZ2FsYWtzaQ

https://www.turkcewiki.org/wiki/Halkal%C4%B1_galaksi

Ayrıca gibi olabilir

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezler kullanmaktadır. Bu konuda iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz devre dışı bırakabilirsiniz. Kabul et Daha Fazlası

Çerez Kullanımı